RANH GIỚI MONG MANH GIỮA CHÊ BAI VÀ GÓP Ý MANG TÍNH XÂY DỰNG
Trong bữa cơm chiều, người vợ bày sẵn các món ăn lên bàn ăn, thầm nghĩ:
- Hôm nay mình làm món cá kho. Chắc anh ấy sẽ thích lắm!
Trái lại với suy nghĩ của cô, người chồng vừa nếm thử
thức ăn vừa tặc lưỡi:
-
Sao món cá của em hôm nay mặn vậy. Lần sau
nhớ đừng cho ớt vào nhé. Anh không ăn được cay, em không nhớ à?!
Người vợ chỉ cười trừ và giải thích:
-
Em lỡ tay cho nước mắm và ớt hơi nhiều. Lần
sau em sẽ chú ý.
Chủ để cuộc trò chuyện của
cả hai được chuyển sang tin tức thời sự trên TV. Lần đầu, tuy lời “góp ý” có phần
khó nghe nhưng vì là chồng mới cưới nên khó tránh khỏi sự khác biệt.
Mười năm sau, cũng trong bữa cơm chiều. Thức ăn vừa dọn
lên bàn. Người vợ đã đánh tiếng:
-
Cá kho vậy là vừa ăn, tôi bỏ ớt vào để giảm
mùi tanh. Ăn thì nhớ lựa ớt ra - Câu nói lần này thậm chí còn không có chủ ngữ.
-
Lần nào bà cũng kho mặn như thế này. Có thiếu
gì cách giảm mùi tanh. Cho ớt vào chẳng may ăn trúng lại bỏ cả bữa - Người chồng
cáu gắt nói:
-
Ăn được thì ăn. Hôm nào lên bàn ăn cũng
chê đủ thứ. Ông giỏi thì tự đi mà nấu.
Nói xong người vợ đi vào phòng, bỏ mặc chồng ngồi ăn một
mình.
Bữa cơm gia đình trở nên ảm đạm và món cá kho chỉ còn
vị mặn chát của những lời nói gay gắt, làm đau lòng nhau.
----*----
Mười năm - món cá kho người vợ đã nấu hơn 100 lần. Cô
thậm chí đã nằm lòng cái sở thích của người đầu ấp, tay gối với mình.Thế nhưng
tại sao cô ấy lại giận dỗi và cáu lên?
Tôi hiểu vì sao thái độ của người vợ lại trở nên như thế. Đó là cách “góp ý” không được tinh tế từ người chồng hoặc không chỉ món cá kho mà hầu hết món ăn nào người chồng cũng “góp ý” kiểu như vậy! Rõ ràng, trong tình huống này, ranh giới mong manh giữa chê bai và góp ý xây dựng chỉ vọn vẹn như luồn chỉ qua kim.
Lần đầu, có thể đó chỉ là lời của người chồng với mong muốn sự thay đổi tốt hơn đối với vợ mình. Lần hai, nếu như góp ý, xem như vợ chồng vẫn chưa hiểu rõ sở thích ăn uống của nhau. Lần ba, chắc hẳn trong lòng người vợ đã dấy lên sự khó chịu. Lần bốn, lần năm, và 10 năm sau, đã có rất rất nhiều lần chịu đựng.
Giờ đây, bữa ăn người vợ nấu cho chồng chỉ còn là cái nghĩa vợ chồng.
Đó chẳng phải trách nhiệm mà cô phải làm. Và có khi, sức chịu đựng đi quá giới
hạn, sẽ chẳng còn bữa cơm nào được ăn cùng nhau nữa. Mâu thuẫn gia đình bắt nguồn
từ những điều nhỏ nhặt mà đôi khi chỉ là một lời nói vô tình.
Góp ý để người khác tốt lên dĩ nhiên không sai. Tuy
nhiên, thẳng thắn như người chồng trong tình huống lại gây ra sự tiêu cực đối với
người thân yêu của mình. Lời nói trong một số trường hợp còn mang tính sát
thương còn cao hơn cả việc lấy dao đâm vào người khác.
“Never throw mud. You may miss your mark, but you must have dirty hands”
(Joseph Parker)
Tạm dịch: Đừng bao giờ ném bùn vào người khác. Bạn có thể ném trật và tay bạn chắc chắn sẽ dơ.
Phân
biệt giữa chê bai và góp ý mang tính xây dựng?
Tình huống trên chỉ là một ví dụ nhỏ cho việc chê bai mà người đi chê bai lại chẳng nhận ra và cho đó là góp ý. Hoặc có nhiều trường
hợp, nhiều người cố tình chê bai người khác nhằm nâng giá trị của bản
thân mình lên.
Chê bai được biểu hiện như hướng đến quan điểm cá nhân
của người chê, mang tính thắng thua, hướng đến chỉ trích cá nhân và xoá bỏ mọi
thứ. Đôi khi người bị chê là vì không đáp ứng cảm xúc của người chê. Người có tính
hay chê bai thường lập luận để cho rằng mình đúng nhưng lời nói lại chứa nhiều
nguỵ biện.
Trái lại với chê bai, góp ý mang tính xây dựng với
mong muốn người khác tốt lên. Cách góp ý cũng kín đáo và ngôn ngữ, lời nói được
sử dụng khéo léo và nhã nhặn hơn. Thay vì liên lục đặt câu hỏi “Tại sao/ Vì sao”
hay “Tôi đã bảo thế này,..” Nếu bạn là người góp ý, hãy thử đưa ra phương án lựa
chọn tốt hơn cho họ hoặc nhận xét bằng một lời khen trước khi đưa ra quan điểm.
Ví dụ ở tình huống tôi đặt ra, người chồng có thể nói “Cảm
ơn em vì bữa ăn hôm nay. Anh nghĩ món cá kho đậm vị rất ngon nhưng ăn mặn dễ làm
cơ thể chúng ta cáu gắt và nổi mụn. Chứng bệnh huyết áp cao mà TV nói hôm qua cũng
bắt nguồn từ việc con người thích món ăn mặn. Lần sau em cố gắng thay đổi một
chút nhé!”
Tôi tin chắc chẳng có ai lại buồn lòng bởi vì lời góp ý
này. Nó rõ ràng vừa có “êm tai” lại vừa hợp tình, vừa hợp lý. Câu tục ngữ “Lời
nói chẳng mất tiền mua lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” mà ông bà ta dạy quả
thực không sai.
Cách
đối diện với những lời chê bai
Tuy nhiên, không phải ai cũng đủ tinh tế để lời góp ý
dễ nghe và không biến chúng thành những lời chê bai. Nếu lời chê bai đó hoàn toàn
đúng thì hãy đón nhận và sửa chữa, từ đó đưa ra mục tiêu và cách khắc phục.
Người
thông minh sẽ bình tĩnh và không vì lời chê mà từ bỏ. Ngược lại, đứng trước lời
chê bai mà bạn cho rằng nó nhằm mục đích công kích cá nhân, không chính xác đối
với việc làm và khả năng của bạn ở thời điểm hiện tại, hãy mạnh dạn thử các cách
sau đây:
Đồng ý một phần
Hãy cứ thể hiện rằng mình là người có văn hóa và giáo
dục bằng cách nói lời cảm ơn người đã chê bai và đưa ra quan điểm cá nhân. Việc
này chỉ áp dụng đối với một số lời chê bai không có mục đích xấu, chỉ do cách góp
ý có chút vấn đề.
Đồng ý toàn bộ
Tùy trường hợp, đối với một số người, họ chê bai để thỏa
mãn cái tôi thì tốt nhất chúng ta nên tỏ thái độ đồng ý và cảm ơn họ như cách
thứ nhất. Tâm lý thích thể hiện vẫn luôn tồn tại ở một số người, bạn càng chứng
minh, đưa ra quan điểm, họ càng dùng lý lẽ ngụy biện để phản ứng lại. Do đó, cách
tốt nhất là chấp nhận toàn bộ và không cần để tâm.
Tìm kiếm sự thật trong lời chỉ trích
Điều này vô cùng quan trọng. Bởi lẽ, đôi khi lời chê
bai cũng xuất phát từ những nguyên nhân chính đáng. Không phải ai cũng có đủ
can đảm và dũng khí để có thể nói ra những lời chê bai với người khác. Khi họ
chỉ trích bạn, họ chỉ đơn giản là báo cáo những gì họ thấy ở bạn. Họ đang cho bạn
thấy những điều họ nói đáng để bạn phải quan tâm để sửa chữa và cải thiện[1]. Ai cũng biết, khi bị người
khác chê bai sẽ rất khó chịu. Tuy nhiên, thay vì dành những cảm xúc tiêu cực, bạn
nên dành một khoảng thời gian để tự nhìn nhận lại bản thân mình. Việc tiếp thu
những ý kiến không tốt từ phía bạn bè và đồng nghiệp cùng với thái độ tích cực
sẽ giúp bạn hoàn thiện bản thân mình một cách hoàn hảo nhất.
Tóm lại, ranh giới giữa chê bai và góp ý mang tính xây
dựng thực sự rất mong manh. Hi vọng trước khi mỗi người chúng ta chê bai ai đó,
hãy tự nhìn lại và “lựa lời mà nói”. Đồng thời những ai đã từng hoặc không may
bị chê bai sẽ luôn hoàn thiện, chứng tỏ bản thân nếu lời chê bai đó hoàn toàn sai
đối với bạn. Hơn hết là thái độ cầu thị khi chúng ta mắc phải sai lầm và hãy để
lời chê bai trở thành động lực phát triển tốt hơn.
Loves,
Ngoc Anh Nguyen.
[1] Làm
gì khi bị người khác chê, https://unica.vn/blog/lam-gi-khi-bi-nguoi-khac-che,
truy cập ngày 03/12/2021
Nhận xét
Đăng nhận xét