KHẾ ƯỚC XÃ HỘI – QUYỂN SÁCH GỐI ĐẦU GIƯỜNG DÀNH CHO NGƯỜI HỌC LUẬT

      Tự do và quyền bình đẳng là một khái niệm nền tảng của triết học chính trị – xã hội, khái niệm này đã được diễn giải bởi rất nhiều triết gia, nhà tư tưởng nổi tiếng dành thời gian nghiên cứu và theo đuổi xuyên suốt qua hằng thế kỷ. Từ Socrates, Aristotle của Hi Lạp cổ đại, đến John Locke, John Stuart Mill của Kỷ nguyên khai sáng. Đã có không ít những tác phẩm của các học giả nổi tiếng ra đời vào thế kỷ 18 và 19. Tiêu biểu có thể kể đến 02 tác phẩm: Bàn Về Tự Do của triết gia và nhà hoạt động chính trị John Stuart Mill và Khế ước xã hội của nhà triết học nổi tiếng Jean Jacques Rousseau.

Trong bài viết này, tôi sẽ giới thiệu đến các bạn tác phẩm nổi tiếng thời kỳ Khai sáng vào thế kỷ 18 tại châu Âu - “Khế ước xã hội” của tác giả Jean Jacques Rousseau. Và lý giải đến bạn đọc, tại sao đây lại là quyển sách gối đầu giường dành cho người học Luật.

     “Khế ước xã hội” của Jean Jacques Rousseau được coi là tác phẩm xây dựng lý thuyết về xã hội công dân và nhà nước pháp quyền mà người học Luật nên đọc bên cạnh các tác phẩm Tinh thần pháp luật, Lý luận Nhà nước và Pháp luật,..

     Jean Jacques Rousseau đã viết trong tác phẩm của mình: "Tự do là điều kiện thiết yếu để con người là một con người”. Tuy nhiên, tự do theo quan điểm của ông phải được duy trì trong khuôn khổ và trật tự pháp luật. Ông cũng khẳng định: “Trong trạng thái thiên nhiên mỗi con người là chủ của chính mình, nhưng từng cá nhân một không thể chống chỏi với thiên nhiên để tự tồn mà phải cùng chung sống với nhau hầu có đủ sức để sống còn”. Khế ước xã hội phân tích một cách cụ thể nguyên nhân hình thành Nhà nước và quyền lực chính trị thuộc về toàn dân. Đồng thời, Jean Jacques Rousseau còn nhận định về vai trò tôn giáo trong xã hội. Tư tưởng vĩ đại của ông đã tấn công thẳng vào chế độ chính trị đương thời và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành và phát triển của Nhà nước và Pháp luật.

     Xét về nội dung, sách bao gồm 04 quyền và những quan điểm được ông diễn giải qua từng chương.

Quyển thứ nhất gồm 9 chương, khái quát về các xã hội đầu tiên và trình bày những luận điểm chung về sự hình thành một trật tự xã hội mới và sự thành lập nên “công ước xã hội”. Quyển thứ hai gồm gồm 12 chương, bàn về các quyền và giới hạn quyền, chủ yếu là quyền lập pháp. Quyển thứ ba gồm 18 chương, chủ yếu bàn về các mô hình chính quyền và cơ quan hành pháp có tầm quan trọng đối với quốc gia. Cuối cùng, quyển thứ tư gồm 9 chương, bàn nhiều vấn đề trong đó nhấn mạnh một cơ chế thật hiệu lực là các cơ quan tư pháp.

Quyển sách này mang tinh hàn lâm, do đó, đòi hỏi bạn đọc phải có một sự hiểu biết nhất định, một nghị lực và sự kiên nhẫn. Tuy nhiên, càng đọc và hiểu sâu sắc về nó, bạn sẽ thấy bản thân mình được mở rộng tri thức ở một tầm cao mới.

     Mặc dù có một vài điểm khác biệt về quan niệm tôn giáo của Jean Jacques Rousseau so với xã hội ngày nay, nhưng không thể phủ nhận tầm ảnh hưởng và giá trị mà tác phẩm mang lại. Bằng chứng là tư tưởng của Rousseau đã góp phần không nhỏ vào cuộc Cách mạng Dân chủ Nhân quyền Pháp năm 1789, vào sự hình thành Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787 và Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế năm 1948.

     Trong tác phẩm này, tôi đặc biệt thích quyển số 03. Tại chương 11 có một đoạn mà tôi rất ấn tượng, Jean Jacques Rousseau ví quyền lập pháp như trái tim của nhà nước, quyền hành pháp là bộ óc điều khiển các chi thể hoạt động. Khi bộ óc bị tê liệt, con người vẫn có thể còn sống dù chỉ sống như thực vật, nhưng khi quả tim ngừng đập thì con người sẽ chết. Khế ước xã hội xứng đáng là một tác phẩm vượt thời gian, mang đến bạn đọc nguồn tri thức quý giá và giá trị lịch sử vô cùng to lớn.

--Hết--