PHÂN TÍCH PHÁP LÝ VỀ VỤ ÁN DÂN SỰ GIỮA ÔNG NGUYỄN PHƯƠNG DU VÀ SABECO

    

         Vụ án Dân sự giữa ông Nguyễn Phương Du và SABECO là vụ kiện thu hút rất nhiều sự chú ý của báo chí và những người quan tâm bởi việc yêu cầu mức bồi thường được xem là cao “đến mức quá đáng”. Sự việc bắt nguồn từ một chai bia chưa được xác định nguồn gốc với giá trị chưa đến mười một nghìn đồng. Cho đến hiện tại, cả nguyên đơn và bị đơn đều không hề có động thái nhượng bộ. Phải chăng người tiêu dùng ở Việt Nam đã không còn “dễ tính” như trước hay việc cẩu thả trong quy trình và cách hành xử của một doanh nghiệp lớn đã khiến sự việc đi xa hơn?

     Thông tin được tham khảo từ các nguồn báo chính thống, từ đó đặt ra những vấn đề pháp lý dựa trên ý kiến chủ quan của người viết dưới góc nhìn của một sinh viên Luật. Bài viết này không nhằm mục đích đả kích hay đứng về bên nào.

   Nội dung vụ kiện được tóm tắt như sau:

      Ông Nguyễn Phương Du khởi kiện Tổng công ty Cổ phần Bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn (SABECO), đề nghị Tòa buộc SABECO bồi thường thiệt hại gồm trị giá chai bia nhãn hiệu Sài Gòn đỏ là 10,5 nghìn đồng; tổn thất tinh thần tương đương 10 tháng lương tối thiểu tại khu vực TPHCM là 39,8 triệu đồng. Tổng 2 khoản bồi thường là 39,81 triệu đồng. Buộc SABECO đăng xin lỗi công khai ông Nguyễn Phương Du với tư cách người tiêu dùng, trên 3 số báo liên tục, với bốn tờ báo. Sau đó, ông Du bổ sung nội dung khởi kiện, yêu cầu SABECO bồi thường 1 triệu USD nếu thắng kiện được cam kết chuyển giao cho Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TPHCM, nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng.

Sự việc bắt nguồn từ đầu tháng 9/2018, ông Du mua một két bia Sài Gòn đỏ về uống thì khui phải 1 chai bia chỉ có khoảng 1/2 lượng nước bia và có mùi hôi nồng nặc. Ông Du còn phát hiện 1 chai bia còn nguyên nắp, nguyên tem nhưng bên trong chỉ có 1/4 chất lỏng. Ông Du phản ánh sự việc tới SABECO. Ngày 26/9, đại diện SABECO mới tới gặp ông Du để ghi nhận vụ việc. Đến nay đã gần 1 năm trôi qua, nhưng SABECO chỉ có duy nhất 1 buổi làm việc trực tiếp với ông Du, và không đạt được kết quả nào[1].

1.      Dựa vào góc độ pháp lý, ông Du có phải người tiêu dùng hay không? Ông Du có thực hiện đúng các quy định về nghĩa vụ của người tiêu dùng hay chưa?

       Theo quan điểm cá nhân tác giả và thông tin từ báo chí được biết ông Du có mua chai bia này, có thanh toán tiền, bao gồm chai bia trong vụ kiện, do đó ông Du hoàn toàn có đủ tư cách khởi kiện với tư cách là người tiêu dùng.

Căn cứ vào Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Luật BVQLNTD) và Luật An toàn thực phẩm (Luật ATTP) có quy định cho nhà sản xuất nghĩa vụ đem đến cho người tiêu dùng sản phẩm đảm bảo chất lượng. Đồng thời, luật cũng quy định cho người tiêu dùng nghĩa vụ phải thực hiện khi phát hiện sản phẩm kém chất lượng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Tại khoản 2, Điều 9 Luật BVQLNTD năm 2010 quy định nghĩa vụ của người tiêu dùng:

“Thông tin cho cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan khi phát hiện hàng hóa, dịch vụ lưu hành trên thị trường không bảo đảm an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng; hành vi của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng”.

Điểm b, khoản 2, Điều 9 Luật ATTP năm 2010 quy định nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm:

“Kịp thời cung cấp thông tin khi phát hiện nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm, khai báo ngộ độc thực phẩm, bệnh truyền qua thực phẩm với Ủy ban nhân dân nơi gần nhất, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm”.

Ông Du sau khi phát hiện sự việc có phản ánh tới SABECO, nhưng hơn nửa tháng sau, ngày 26/9, đại diện SABECO mới tới gặp ông để ghi nhận vụ việc. Như vậy ông Du đã thực hiện đúng quy định về nghĩa vụ của người tiêu dùng.

Theo quy định tại khoản 1, Điều 55 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Điều 31 Luật BVQLNTD; ông Du có quyền thương lượng với SABECO giải quyết việc đổi trả, đền bù, bồi thường chai bia. Nếu thương lượng không thành thì hòa giải; nếu hòa giải không thành thì khởi kiện ra Tòa án. Vì ông Du đã có 1 buổi làm việc trực tiếp với đại diện công ty SABECO nhưng không đạt được kết quả, do đó việc ông Du kiện ra Tòa là hoàn toàn đúng quy định của pháp luật.

2.      Việc yêu cầu bồi thường một triệu đô có trái với quy định của pháp luật?

        Xuất phát từ những quy định, những nguyên tắc của pháp luật nói chung và Bộ luật Dân sự 2015 nói riêng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có điều kiện sau:

-         Phải có thiệt hại thực tế;

-         Phải có hành vi vi phạm gây ra thiệt hại;

-         Lỗi của người gây thiệt hại;

-         Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật gây thiệt hại và thiệt hại thực tế.

Do đó, việc đưa ra mức bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là 1 triệu đô không trái quy định của pháp luật. Tuy nhiên, ông Du phải chứng minh được thiệt hại tổn thất tinh thần và hơn hết sức khỏe của ông Du (người tiêu dùng) chưa bị ảnh hưởng gì. Vì vậy, việc yêu cầu mức bồi thường trên là điều “không tưởng” và để xác định thiệt hại về tinh thần cũng rất khó để xác định.

Theo thông tin tại phiên tòa Sơ thẩm diễn ra vào ngày 20/4/2021 thì ông Du đã ủy quyền rút yêu cầu bồi thường số tiền 1 triệu đô nhưng vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện ban đầu, TAND đã ra quyết định tạm ngừng phiên xét xử để làm rõ chai bia bị lỗi có phải của SABECO hay không. Điều này có thể đặt ra thêm 2 vấn đề pháp lý, thứ nhất là cần phải lấy lời khai của bộ phận sản xuất SABECO để làm rõ các ký hiệu, cũng như việc lập biên bản xác nhận của chính quyền địa phương chứng minh nguồn gốc chai bia cũng cực kỳ quan trọng.

Phải chăng việc đưa ra yêu cầu như trên của ông Du chỉ để thu hút sự chú ý của dư luận bởi một vụ kiện được ví von là “lấy trứng chọi đá” chứ không nhằm mục đích thực sự là nhận được mức bồi thường như thế? Song việc yêu cầu của bị hại có “vô lý” là một chuyện nhưng chuyện Tòa án có chấp nhận yêu cầu đó hay không mới là chuyện đáng nói.

        SABECO là thương hiệu bia - rượu - nước giải khát có thị phần lớn nhất ở Việt Nam, chiếm 40% trong năm 2019[2]. Đối với một doanh nghiệp lớn, việc kiểm soát một hệ thống sản xuất có quy môa cần đề cao độ chính xác, do đó một sai sót nhỏ xảy ra là điều khó tránh khỏi. Tuy vậy, thái độ của SABECO khi giải quyết khiếu nại có phần né tránh và “đổ lỗi” cho khách hàng. Một công ty lớn mạnh là từ người tiêu dùng, vấn đề của doanh nghiệp là tìm cách lấy lại niềm tin của người tiêu dùng một cách thuyết phục nhất có thể chứ không phải là thanh minh, trách móc hay ép buộc họ.

     Tuy nhiên, vụ việc vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc, cuộc “chạm trán” của ông Du với SABECO đã được SABECO yêu cầu chuyển hồ sơ qua cơ quan điều tra và ông Du đã rút yêu cầu đối với khoản bồi thường một triệu đô tại tòa.

---

[1] SABECO đã làm việc với toà về chai bia bất thường chỉ có ¼ nước trong chai (Dương Thanh Tùng, ngày 10/05/2019)<https://www.nguoiduatin.vn/SABECO-da-lam-viec-voi-toa-ve-chai-bia-bat-thuong-chi-co-nuoc-trong-chai-a433171.html> ngày 1/05/2021.

[2] Heineken - Sabeco: Cuộc chiến ngôi vương (Việt Đức, 3/11/2020) <https://zingnews.vn/heineken-sabeco-cuoc-chien-ngoi-vuong-post1148636.html> ngày 1/05/2021.